รายงานจากเครือข่ายภาคประชาชน iLaw พบความผิดปกติในการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) ในการเลือกตั้งล่วงหน้าเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569 โดยมีประเด็นหลักคือเจ้าหน้าที่เขียนรหัสจังหวัดและรหัสเขตหน้าซองบัตรเลือกตั้งผิดพลาดในหลายเขต เช่น นนทบุรี สมุทรปราการ และสงขลา สร้างความกังวลว่าคะแนนเสียงจะกลายเป็นบัตรเสียหรือถูกส่งไปผิดเขตหรือไม่
สรุปประเด็นความผิดพลาดและแนวทางแก้ไข
- รหัสจังหวัดผิด: พบการเขียนรหัสผิดยกหีบ เช่น จ.สงขลา (เขียน 80 แทน 90) และ จ.เพชรบูรณ์ (เขียน 57 แทน 67)
- เขตเลือกตั้งไม่ตรง: เจ้าหน้าที่บางหน่วยสับสน ระบุเลขเขตที่ตั้งของหน่วยเลือกตั้ง แทนที่จะเป็นเขตตามทะเบียนบ้านของผู้ใช้สิทธิ
- การแก้ไขหน้างาน: เจ้าหน้าที่ใช้วิธีขีดฆ่าและเขียนตัวเลขใหม่พร้อมเซ็นกำกับ หรือบันทึกเหตุการณ์เพื่อแก้ไขหลังปิดหีบ
- การยืนยันสถานะบัตร: กกต. และประธานหน่วยยืนยันว่า หากมีการแก้ไขและเซ็นกำกับ หรือตรวจสอบรหัสไปรษณีย์ประกอบ บัตรจะไม่ถือว่าเป็นบัตรเสีย
- ปัญหาการตรวจสอบสิทธิ: พบกรณีผู้สูงอายุถูกปฏิเสธสิทธิแม้จะมีชื่อในระบบออนไลน์ ทำให้เสียสิทธิอย่างน่าเสียดาย
เจาะลึกความผิดพลาดรายจังหวัด: เมื่อรหัสหน้าซองกลายเป็นปัญหาใหญ่
เหตุการณ์ที่จังหวัด นนทบุรี ถือเป็นกรณีตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุด เมื่อเจ้าหน้าที่ กปน. เข้าใจคลาดเคลื่อน โดยนำ “เลขเขตที่ตั้งหน่วยเลือกตั้งล่วงหน้า” มาเขียนลงหน้าซองบัตรเลือกตั้งแทน “เลขเขตตามสิทธิจริง” ของผู้มาใช้สิทธิ ส่งผลให้บัตรจำนวนมากถูกระบุเขตผิดพลาดทันที ซึ่งปัญหาลักษณะนี้เกิดจากการตรวจทานที่ไม่ถี่ถ้วนก่อนส่งซองให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งนำไปหย่อนลงหีบ
ในพื้นที่จังหวัด สมุทรปราการ และ สงขลา ปัญหาลุกลามไปถึงขั้นเขียนรหัสจังหวัดผิดยกหีบ โดยเจ้าหน้าที่ได้รับทราบข้อผิดพลาดจากการทักท้วงของผู้ใช้สิทธิและตัวแทนสังเกตการณ์เลือกตั้ง แต่เนื่องจากมีการหย่อนซองลงหีบไปแล้วจำนวนมาก เจ้าหน้าที่จึงใช้วิธีลงบันทึกประจำวันและประกาศแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องหลังปิดหีบเวลา 17.00 น. เพื่อให้บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด สามารถคัดแยกซองบัตรและส่งไปตามเขตเลือกตั้งที่ถูกต้องได้
ความผิดพลาดเหล่านี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญเรื่องความโปร่งใสและมาตรฐานการปฏิบัติงานของ กปน. เนื่องจากก่อนหน้านี้ กกต. เคยให้คำมั่นว่าจะมีการตรวจสอบรหัสซ้ำหลายขั้นตอนเพื่อป้องกันความผิดพลาด แต่ในสถานการณ์จริงกลับพบว่าการทักท้วงจากประชาชนเป็นกลไกหลักที่ช่วยพบความผิดปกติ ทำให้ภาคประชาชนเรียกร้องให้มีการตรวจสอบย้อนหลังและชี้แจงกระบวนการคัดแยกบัตรให้ชัดเจนยิ่งขึ้น
ตารางสรุปจุดเสี่ยงและข้อแนะนำสำหรับผู้ใช้สิทธิ (กรณีเลือกตั้งล่วงหน้าครั้งถัดไป)
| ปัญหาที่พบ | วิธีการตรวจสอบ | แนวทางแก้ไขหากพบความผิด |
| รหัสจังหวัด/เขต ผิด | ตรวจสอบรหัส 2 ตัว และเลขเขตจากใบแจ้งสิทธิ | ทักท้วงทันที “ก่อน” หย่อนบัตรลงหีบ |
| เจ้าหน้าที่ขีดฆ่าหน้าซอง | ดูว่ามีการเซ็นชื่อเจ้าหน้าที่กำกับหรือไม่ | ต้องมีลายเซ็น กปน. กำกับจุดที่แก้ไขทุกครั้ง |
| รหัสไปรษณีย์ผิด | รหัสไปรษณีย์ 5 หลักต้องตรงกับที่อยู่ตามทะเบียนบ้าน | แจ้งให้เจ้าหน้าที่เปลี่ยนซองใหม่หรือแก้ไขทันที |
บทสรุป
ปัญหา กปน. เขียนรหัสหน้าซองผิดในการเลือกตั้งล่วงหน้า 2569 แม้จะมีการยืนยันว่าบัตรไม่เสียหากได้รับการแก้ไข แต่ก็ได้สร้างความไม่เชื่อมั่นให้แก่ผู้ใช้สิทธิเป็นวงกว้าง ประชาชนส่วนใหญ่คาดหวังว่าในการเลือกตั้งวันจริงวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 กกต. จะมีมาตรการควบคุมการทำงานของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วยให้เข้มงวดกว่านี้ เพื่อรักษาทุกคะแนนเสียงให้มีความหมายและถูกส่งไปยังเขตเลือกตั้งที่ถูกต้อง
Q&A คำถามที่พบบ่อย
ถ้าเจ้าหน้าที่เขียนเลขเขตหน้าซองผิด บัตรจะถูกส่งไปที่ไหน? โดยปกติ บริษัท ไปรษณีย์ไทย จะดูทั้ง “เลขรหัสเขต” และ “รหัสไปรษณีย์ 5 หลัก” ประกอบกันในการคัดแยก หากรหัสไปรษณีย์ถูกต้อง บัตรมีโอกาสถูกส่งไปยังเขตที่ถูกต้องสูง แต่หากผิดทั้งสองอย่าง บัตรอาจถูกส่งผิดที่และส่งผลต่อการนับคะแนน
ถ้าบัตรถูกหย่อนลงหีบไปแล้วเพิ่งรู้ว่าเขียนผิด เราสามารถขอเปิดหีบเพื่อแก้ไขได้ไหม? ไม่ได้ กฎหมายไม่อนุญาตให้เปิดหีบก่อนเวลาปิดหีบ 17.00 น. เจ้าหน้าที่ต้องทำบันทึกเหตุการณ์ไว้ และอาจมีการคัดแยกซองออกมาแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องหลังจากปิดหีบเลือกตั้งแล้วเท่านั้น
ทำอย่างไรถ้าเจ้าหน้าที่ปฏิเสธการใช้สิทธิทั้งที่เรามีชื่อในระบบ? ควรถ่ายภาพหน้าจอหรือนำหลักฐานจากแอปพลิเคชัน “ทางรัฐ” หรือ “Smart Vote” แสดงให้เจ้าหน้าที่ดู หากยังถูกปฏิเสธให้รีบแจ้งเหตุที่จุดอำนวยการเลือกตั้งประจำหน่วย หรือร้องเรียนผ่านสายด่วน กกต. 1444 ทันที
